REVIEW: Omdat wij mooi waren

STAGE, VAN OSCH FILMS – Voor mijn stage bij documentairemaker Frank van Osch moest ik zo veel mogelijk documentaires kijken en er mijn visie over opschrijven in een review. ‘Omdat wij mooi waren’ is een docu van Van Osch zelf, over Indonesische ‘troostmeisjes’.

Toen ik las waar de documentaire ‘Omdat wij mooi waren’ over gaat, werd ik meteen gegrepen door nieuwsgierigheid. Ik had hierover nog nooit iets gehoord of gelezen en op dat moment dacht ik: dat is eigenlijk raar en slecht, in een bepaald opzicht. Het onderwerp intrigeert. Wat ik interessant vind, is dat er naast de gruwelverhalen nog een tweede aspect meespeelt, en dat is de cultuur van Indonesië. Dat speelt in deze documentaire een grote rol. Ik weet dat mensen in sommige andere culturen bijvoorbeeld veel minder over gevoelens of gebeurtenissen kunnen praten omdat onder meer familie-eer zo belangrijk is. Ik vroeg mij dan ook van te voren af: kunnen deze vrouwen wel openlijk praten over wat er indertijd gebeurd is? Hoe ziet dat er uit? En wat betekent deze documentaire dan voor hen.

De documentaire heeft een duidelijke opbouw. De openingsscène is bedoeld om een beeld te schetsen van waar we zijn. Wat landschaps- en straatbeelden van Indonesië. Op straat zien we jonge vrouwen en meisjes. Het eerste ‘troostmeisje’ is al aan het woord wanneer we nog zo’n jong meisje zien lopen. We weten dat zij het niet is, maar toch leggen we een soort van link, denk ik, met haar: zo zou zij eruit gezien kunnen hebben, vroeger. Dat geldt later in de documentaire ook nog. Je hoort vrouwen praten over dat ze mooi waren, toen. De laatste vrouw in deze scène zegt letterlijk “Misschien kozen de Japanners mij uit, omdat ik mooi was. Ik was niet lelijk.” Dit vind ik een goede laatste zin voor de openingsscène. Eerst weet de kijker nog niet waar het over gaat. Ja, over vrouwen die vroeger mooi waren. En dan hoor je dat de Japanners hen uitkozen. Je wilt eigenlijk meer horen over waar ze precies voor uitgekozen werden, maar dit wordt in het verhaal maar heel langzaam verteld. Je hoort niet in één zin wat er gebeurd is, maar de vrouwen vertellen langzaam een verhaal. Dat vind ik erg mooi gedaan. Hierdoor wil je zeker blijven kijken én het geeft ergens ook weer dat het voor deze vrouwen erg moeilijk is om erover te praten.

Wanneer de trein in beeld komt, lijkt het alsof het verhaal echt begint. Alsof we een reis maken door de tijd. Dan begint ook het verhaal over hoe de Japanners in Java aankwamen en wat er toen gebeurde. De journalist en fotograaf reizen van plek naar plek, dat zie je terug in de film en zij komen ook steeds in beeld. Ik weet niet of ik dat zo gedaan had, omdat het niks zegt over de troostmeisjes. Ik denk dat ik het mooier had gevonden om alleen hen in beeld te brengen. Aan de andere kant is het wel een goede manier om de scènes aan elkaar te rijgen.

Wat me even deed lachen was dat één van de vrouwen zegt dat ze dachten dat het Chinezen waren in plaats van Japanners. “Ze zien er allemaal hetzelfde uit”. Heel herkenbaar. Verder vind ik het interview met Kasinem heel boeiend. De journalist vraagt of ze “ooit deden wat een man en een vrouw doen”. Ze doet alsof er niks gebeurde in bed, maar als kijker weet je wel beter, je ziet het aan haar. Janssen vraagt toch door, de vrouw begint te lachen en pakt haar hand.  Ik weet niet zeker of ik dit goed vind, misschien niet. Aan de ene kant omdat je deze vrouw er misschien mee kwelt en aan de andere kant omdat het onnodig is, je weet en ziet het toch al. Ik kan me echter wel voorstellen dat de journalist het voor haar boek nodig had, want je kunt niet zomaar iets opschrijven.

Qua camerawerk: de tussenshots/’plakshots’ die zijn gebruikt vind ik goed omdat ze iets zeggen over hoe het leven van deze vrouwen er nu uit ziet, iets dat ik als kijker zeker wilde weten. Ik vind de beelden na ongeveer 45 minuten niet zo passen, want dan zijn we ineens aan zee en ik snap niet waarvoor. Verder vind ik het wel mooi dat in één van de interviews de journalist in de spiegel te zien is. Wat ik tenslotte mooi vind zijn de close-ups van de vrouwen, wanneer ze niet praten. Hun gezicht zegt toch heel veel.

Ik zou er nog een hoop meer over kunnen schrijven. Als laatste alleen nog dit: op de site van Uitzending Gemist staat: “De titel geeft aan waarom juist deze meisjes werden misbruikt door de Japanse bezetters. Een gesprek met ‘troostmeisjes’ van toen.” Maar is dat wel zo, dat alleen de mooie meisjes misbruikt werden?

Vragen aan de regisseur:

  • Hoe is tot dit onderwerp gekomen? Komt het vanuit journaliste Hilde Janssen of misschien van Jan Banning? Of kwamen zij er juist later bij?
  • Waarom voor gekozen om die twee ook in beeld te brengen?
  • Over het schuldig voelen en de schaamte: hoe bepaal je welk onderdeel als eerst, ergens in het midden of juist aan het eind komt?
  • Hoe lang zijn jullie in Indonesië geweest?
  • Hoe hebben jullie deze vrouwen gevonden en hoe is contact gelegd?
  • Wat heeft de tweede vrouw (in het begin) op haar lip of in haar mond?
%d bloggers liken dit: